Πότε εμφανίζεται η εφηβεία;
Ανάμεσα στην ανωριμότητα της παιδικής ηλικίας και στην αναμενόμενη ωριμότητα του ενηλίκου εκτείνονται τα έξι ή επτά χρόνια που ονομάζουμε εφηβεία. Η εφηβεία, λοιπόν, συμπίπτει κατά κύριο λόγο με τα χρόνια που φοιτούμε στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, χωρίς τα χρονικά της όρια να είναι καθορισμένα με σαφήνεια.
Τι είναι η εφηβεία;
Η εφηβεία αποτελεί μια ξεχωριστή φάση στην ανάπτυξή μας, εξαιτίας των ταχύτατων σωματικών αλλαγών και των νέων εξελίξεων στις διανοητικές μας ικανότητες και στη σεξουαλικότητά μας.
Εστιάζουμε στις σωματικές αλλαγές
Στην αναπτυξιακή αυτή φάση, νιώθουμε πολύ συχνά την ανάγκη να εστιάσουμε το ενδιαφέρον μας στις πολλές και απότομες σωματικές αλλαγές που μας συμβαίνουν. Μόνο έτσι μπορούμε να προσαρμοστούμε στις αλλαγές αυτές και να συμφιλιωθούμε με την καινούρια εικόνα του σώματός μας. Οι σωματικές και βιολογικές αλλαγές, που ξεκινούν στην ηλικία των 12 ετών για τα κορίτσια και των 14 ετών για τα αγόρια κατά μέσο όρο, οφείλονται στη δράση ορμονών και είναι πράγματι δραματικές. Ως έφηβοι, δεχόμαστε τις επιδράσεις των βιολογικών αυτών αλλαγών, χωρίς να είμαστε πάντα σε θέση να τις κατανοήσουμε. Μάλιστα, έχουμε συχνά τη δυσάρεστη αίσθηση ότι τα πράγματα δεν βρίσκονται υπό τον έλεγχό μας. Με λίγη υπομονή, όμως, όλα ξεπερνιούνται. Άλλωστε, όλοι οι άνθρωποι περνούν από την εφηβεία, προτού φτάσουν στην ενήλική ζωή.
Ο πιο σημαντικός στόχος μας
Ο πιο σημαντικός στόχος μας στην εφηβεία είναι η οριστική διαμόρφωση της ταυτότητάς μας. Στοχεύουμε, λοιπόν, στο να γίνουμε μοναδικά, ξεχωριστά, ώριμα και υπεύθυνα άτομα. Η διαμόρφωση αυτή της ταυτότητάς μας αρχίζει με το έντονο ενδιαφέρον μας να ανακαλύψουμε τη φύση του εαυτού μας και τελειώνει όταν πια έχουμε σχηματίσει την έννοια του εαυτού μας ως ενιαίου συνόλου. Έτσι, διαμορφώνουμε μια εικόνα του εαυτού μας, στην καρδιά της οποίας βρίσκεται μια αναπαράσταση του σώματός μας, όπως αυτό είναι στην πραγματικότητα και όπως το αντικρίζουν οι άλλοι.
Γίνεται πάντα ομαλά η ανάπτυξη της ταυτότητάς μας
Η ανάπτυξη της ταυτότητάς μας δεν γίνεται, τις περισσότερες φορές, ομαλά. Όλοι περνάμε από μια «κρίση ταυτότητας» στην προσπάθεια να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, άλλοι, βέβαια, σε μεγαλύτερο και άλλοι σε μικρότερο βαθμό. Άλλωστε, στην πορεία της αναζήτησης του εαυτού μας, αναλαμβάνουμε να παίξουμε διάφορους ρόλους, οι οποίοι αρκετά συχνά συγκρούονται. Για παράδειγμα, άλλοτε χρειάζεται να παίξουμε τον ρόλο του υπάκουου παιδιού που προσαρμόζεται στις υποδείξεις των γονιών του και άλλοτε απαιτείται να αναλάβουμε πρωτοβουλίες και ευθύνες που αρμόζουν περισσότερο σε ενήλικες. Το παραπάνω γεγονός έχει ως συνέπεια να αισθανόμαστε άγχος, απογοήτευση, ηττοπάθεια και να ερχόμαστε σε σύγκρουση με τους άλλους, κυρίως με τα μέλη της οικογένειάς μας.
Ποια χαρακτηριστικά της ταυτότητάς μας θεωρούνται θετικά;
Στη διαμόρφωση της ταυτότητάς μας, συνήθως, καταβάλλουμε προσπάθεια να υιοθετήσουμε μια σειρά χαρακτηριστικών που θεωρούνται γενικώς θετικά. Ορισμένα θετικά χαρακτηριστικά είναι ενδεικτικά τα εξής:
- Διαμορφώνουμε τη δική μας άποψη, την ατομική οπτική μας γωνία.
- Έχουμε αίσθηση του χιούμορ.
- Αποδεχόμαστε την πραγματικότητα, όπως είναι.
- Αποδεχόμαστε και σεβόμαστε τον εαυτό μας.
- Απολαμβάνουμε τις ανθρώπινες σχέσεις, δημιουργώντας συναισθηματικούς δεσμούς.
- Δείχνουμε ενδιαφέρον για τα κοινωνικά προβλήματα.
- Δεχόμαστε τις υποχρεώσεις και τα καθήκοντα που συνεπάγεται η ζωή μέσα στο κοινωνικό σύνολο.
- Σεβόμαστε τις ιδέες και τα δικαιώματα των άλλων.
- Μπορούμε να αντέχουμε έναν ορισμένο βαθμό μοναξιάς.
- Έχουμε την ευελιξία και την προσαρμοστικότητα να διαχειριστούμε πολλές διαφορετικές καταστάσεις κ.λ.π.
Ο αγώνας μας για ανεξαρτησία
Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο της ταυτότητας που διαμορφώνουμε είναι η ανάγκη μας για ανεξαρτησία. Ως έφηβοι, νιώθουμε την ανάγκη να απομακρυνθούμε από το πεδίο επιρροής της οικογένειάς μας, για να χαράξουμε τη δική μας πορεία στη ζωή. Ο αγώνας μας για ανεξαρτησία επικεντρώνεται στην ψυχολογική μας ελευθερία από τους γονείς. Επιθυμούμε, δηλαδή, την ελευθερία να είμαστε ο εαυτός μας, να έχουμε δικές μας σκέψεις, να βιώνουμε τα δικά μας συναισθήματα και να αποφασίζουμε οι ίδιοι για το μέλλον μας. Εκείνο, βέβαια, που πρέπει να θυμόμαστε είναι ότι χρειάζεται να υπάρχει μια ισορροπία ανάμεσα στην υπέρμετρη ανεξαρτησία που έχουμε την τάση να διεκδικούμε από τους γονείς μας και στην απόρριψη της παραχώρησης οποιασδήποτε ανεξαρτησίας εκ μέρους τους.
Πόσο σημαντική είναι για εμάς η φιλία;
Η φιλία είναι για εμάς σπουδαία και δηλώνεται με την αφοσίωση και το στενό συναισθηματικό δέσιμο με κάποιο άτομο. Η πιο σημαντική επίδραση στο «χτίσιμο» των φιλικών μας σχέσεων είναι η πίστη ότι και κάποιος άλλος είναι παρόμοιος με εμάς. Επιπλέον, έχουμε την τάση να επιλέγουμε ως φίλους αυτούς που μας συμπαθούν και που πιστεύουμε ότι και εκείνοι θα μας επέλεγαν για φίλους. Ασφαλώς, οι σχέσεις μας με τους συνομηλίκους είναι ζωτικής σημασίας, γιατί μας παρέχουν ευκαιρίες να μάθουμε πώς να αλληλεπιδρούμε με τους άλλους, πώς να ελέγχουμε την κοινωνική μας συμπεριφορά και πώς να μοιραζόμαστε συναισθήματα και απόψεις. Η ευκαιρία να ανακαλύψουμε τον εαυτό μας, η αίσθηση της εμπιστοσύνης και το συναίσθημα ότι έχουμε κάτι μοναδικό καθιστά τη φιλία πολύτιμη για εμάς.
Παράλληλα, το να μπορούμε να συνάπτουμε και να διατηρούμε φιλίες σημαίνει ότι διαθέτουμε τα ακόλουθα θετικά στοιχεία:
- Έχουμε ευαισθησία και μεγαλοψυχία, αφού αποδεχόμαστε, βοηθούμε τους άλλους και τους περιβάλλουμε με στοργή.
- Νιώθουμε σιγουριά στις κοινωνικές μας επαφές.
- Μπορούμε να δούμε τα πράγματα από την οπτική γωνία των άλλων.
- Μπορούμε να επιλύουμε καθημερινά διλήμματα που σχετίζονται με διαπροσωπικές σχέσεις.
- Αποκτούμε ενσυναίσθηση, δηλαδή την ικανότητα να ρυθμίζουμε τη συμπεριφορά μας, αναλογιζόμενοι το αποτέλεσμά της σε σχέση με το τι θα αισθανθεί ο άλλος.
Η οικογένειά μας είναι το πιο ασφαλές καταφύγιο
Η στήριξη και η κατανόηση που μπορεί να μάς προσφέρει η οικογένειά μας είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη. Οι γονείς μας, αλλά και τα υπόλοιπα μέλη της, έχουν τη δυνατότητα να μάς προσεγγίσουν και να αποτελέσουν τους κοινωνούς των προβλημάτων και του άγχους μας. Ακόμη και στις δυσκολίες, που παρουσιάζονται στη νεανική ηλικία που διανύουμε, η οικογένεια συνιστά το πιο ασφαλές καταφύγιο. Συγχρόνως, κάθε προσφορά της οικογένειάς μας μάς παρέχεται ανιδιοτελώς, χωρίς να απαιτείται από εμάς κάποια ανταπόδοση.